Ganpati Visarjan Nibandh in Marathi: गणेशोत्सव हा महाराष्ट्रातील सर्वांच्या आवडीचा आणि उत्साहाचा सण आहे. गणपती बाप्पाचे आगमन झाले की घराघरांत आनंदाचे वातावरण निर्माण होते. सकाळची पूजा, आरती, प्रसाद, मित्र-नातेवाईकांची ये-जा आणि संध्याकाळची आरती यामुळे काही दिवस कसे निघून जातात हे कळतही नाही. पण या आनंदाच्या दिवसांनंतर एक भावूक क्षण येतो, तो म्हणजे गणपती विसर्जनाचा.
गणपती बाप्पाची मूर्ती घरी किंवा सार्वजनिक मंडपात आणताना मनात खूप उत्साह असतो. बाप्पाची स्थापना झाल्यानंतर आपण मनोभावे पूजा करतो. घरातील प्रत्येकजण आरतीमध्ये सहभागी होतो. काही ठिकाणी विविध सांस्कृतिक कार्यक्रमही आयोजित केले जातात. लहान मुलांसाठी तर गणपतीचे दिवस म्हणजे जणू आनंदाची पर्वणीच असते. नवीन कपडे, प्रसाद, सजावट आणि मित्रांसोबतचा वेळ यामुळे त्यांचा उत्साह आणखी वाढतो.
मात्र गणपतीच्या आगमनाबरोबरच आपल्याला माहीत असते की काही दिवसांनी बाप्पाला निरोप द्यावा लागणार आहे. विसर्जनाचा दिवस जवळ आला की मनात एक वेगळीच भावना निर्माण होते. बाप्पाला निरोप देताना आनंदही असतो आणि मन थोडे उदासही होते. “गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!” हा जयघोष करताना प्रत्येकाच्या मनात बाप्पाविषयीची श्रद्धा आणि प्रेम दिसून येते.
विसर्जनाच्या दिवशी घरातील गणपतीची पूजा करून आरती केली जाते. कुटुंबातील सर्वजण बाप्पाला निरोप देण्यासाठी एकत्र येतात. काही जण पारंपरिक पद्धतीने मिरवणूक काढतात, तर काही जण साधेपणाने गणपतीची मूर्ती विसर्जनासाठी घेऊन जातात. ढोल-ताशांचा आवाज, लेझीम, फुगड्या आणि “गणपती बाप्पा मोरया”च्या जयघोषाने वातावरण उत्साहाने भरून जाते.
मला गणपती विसर्जनाच्या मिरवणुकीतील एक गोष्ट विशेष आवडते. रस्त्यावर वेगवेगळ्या वयोगटातील लोक एकत्र आलेले असतात. लहान मुले उत्साहाने नाचत असतात, तर मोठी माणसे व्यवस्था सांभाळत असतात. काही जण आरती म्हणतात, काही जण बाप्पाचा जयघोष करतात. त्या क्षणी आपल्यामधील भेद बाजूला पडल्यासारखे वाटतात आणि सगळे जण एका भक्तिभावाने एकत्र येतात.
विसर्जनाच्या वेळी मात्र पर्यावरणाची काळजी घेणे खूप महत्त्वाचे आहे. पूर्वी मोठ्या प्रमाणावर प्लास्टर ऑफ पॅरिसच्या मूर्ती आणि रासायनिक रंगांचा वापर केला जात असे. त्यामुळे पाण्याचे प्रदूषण होण्याचा धोका निर्माण होतो. आज अनेक लोक मातीच्या, पर्यावरणपूरक मूर्तींचा वापर करण्याकडे वळत आहेत. ही चांगली गोष्ट आहे. गणपती बाप्पावरील श्रद्धा जपताना निसर्गाचेही संरक्षण झाले पाहिजे.
विसर्जनासाठी कृत्रिम तलाव किंवा स्थानिक प्रशासनाने निश्चित केलेल्या ठिकाणांचा वापर करणेही योग्य ठरते. निर्माल्य नदी, तलाव किंवा समुद्रात न टाकता त्याची योग्य प्रकारे विल्हेवाट लावणे गरजेचे आहे. फुले, हार आणि इतर पूजेचे साहित्य वेगळे जमा करून त्यापासून खत तयार करता येते. अशा छोट्या-छोट्या गोष्टींमधून आपण पर्यावरणाची काळजी घेऊ शकतो.
मिरवणुकीतही शिस्त पाळणे आवश्यक आहे. मोठ्या आवाजातील ध्वनिक्षेपक, वाहतुकीचा अडथळा किंवा गर्दीत होणारी गैरसोय टाळण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. उत्सवाचा आनंद घेताना इतर नागरिकांनाही त्रास होणार नाही याची काळजी घेणे ही आपली जबाबदारी आहे. गणपती उत्सवाचा खरा आनंद तेव्हाच आहे, जेव्हा भक्तीबरोबर सामाजिक जबाबदारीची जाणीवही असते.
मूर्ती विसर्जनाचा क्षण जवळ आला की वातावरण थोडे शांत होते. आतापर्यंत उत्साहाने नाचणारे लोक बाप्पाकडे भावूक नजरेने पाहू लागतात. मूर्ती पाण्यात विसर्जित होताना मनात एक विचार येतो. बाप्पा काही दिवसांसाठी आपल्या घरी आले, आनंद दिला आणि आता पुन्हा आपल्या स्थानी परत जात आहेत. काही जणांच्या डोळ्यांत नकळत पाणी येते.
Read more:- शेतकऱ्याचे मनोगत मराठी निबंध 1000 शब्द
पण गणपती विसर्जन म्हणजे केवळ मूर्तीला निरोप देणे नाही. बाप्पाने आपल्याला दिलेल्या चांगल्या विचारांना आपल्या जीवनात टिकवून ठेवणे हेदेखील महत्त्वाचे आहे. गणपतीला बुद्धी आणि ज्ञानाचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे त्याची पूजा केल्यानंतर आपणही आपल्या वागण्यात चांगले बदल करण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे. स्वच्छता, पर्यावरणाचे रक्षण, गरजू व्यक्तींना मदत करणे आणि समाजात प्रेमाने राहणे हेच बाप्पाला खरे अभिवादन ठरू शकते.
गणपती विसर्जनानंतर घर अचानक शांत झाल्यासारखे वाटते. काही दिवस घरात असलेला उत्साह कमी होतो. सजावट तशीच असते, पण बाप्पाची मूर्ती नसल्यामुळे एक पोकळी जाणवते. तरीही मनात एक विश्वास असतो. बाप्पा पुन्हा पुढच्या वर्षी येणार आहेत.
म्हणूनच गणपती विसर्जन हा आनंद आणि भावूकता यांचा सुंदर संगम आहे. बाप्पाला निरोप देताना मन भरून येते, पण त्याच वेळी पुढच्या वर्षीच्या आगमनाची उत्सुकताही मनात निर्माण होते. “गणपती बाप्पा मोरया, पुढच्या वर्षी लवकर या!” हा जयघोष करताना आपण बाप्पाला निरोप देतो आणि त्यांच्या शिकवणीला आपल्या आयुष्यात जपण्याचा संकल्प करतो.
गणपती बाप्पाचे विसर्जन झाले तरी त्यांची भक्ती, सकारात्मक विचार आणि चांगल्या कामांची प्रेरणा आपल्या मनात कायम राहावी, हीच खरी गणपती विसर्जनाची भावना आहे.