आदरणीय मुख्याध्यापक सर, सर्व शिक्षकवृंद आणि माझ्या प्रिय मित्र-मैत्रिणींनो,
सर्वांना माझा नमस्कार!
आज मला आपल्या सर्वांसमोर “बालिका दिन” या विषयावर काही विचार मांडण्याची संधी मिळाली, याचा मला खूप आनंद होत आहे.
आपल्या समाजात मुलगा आणि मुलगी दोघांनाही समान महत्त्व आहे. पण हे आपण बोलतो तेवढे प्रत्यक्षात नेहमी दिसून येत नाही. आजही अनेक ठिकाणी मुलगी जन्माला आली की काही लोक आनंद करण्याऐवजी नाराज होतात. मुलीच्या शिक्षणाकडे दुर्लक्ष केले जाते, तिच्यावर घरकामाची जबाबदारी टाकली जाते आणि मुलाच्या तुलनेत तिला कमी स्वातंत्र्य दिले जाते. ही परिस्थिती बदलण्यासाठी मुलींच्या हक्कांविषयी आणि त्यांच्या महत्त्वाविषयी समाजात जागृती निर्माण करणे गरजेचे आहे. याच उद्देशाने बालिका दिनाचे महत्त्व आहे.
भारतामध्ये २४ जानेवारी हा राष्ट्रीय बालिका दिन म्हणून साजरा केला जातो. भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी २४ जानेवारी १९६६ रोजी पंतप्रधानपदाची जबाबदारी स्वीकारली होती. त्यामुळे या दिवसाचेही एक विशेष महत्त्व आहे. या दिवशी मुलींचे शिक्षण, आरोग्य, सुरक्षितता, समान हक्क आणि त्यांच्या प्रगतीबद्दल जनजागृती केली जाते.
माझ्या मते, मुलगी म्हणजे फक्त कोणाच्या तरी घरची मुलगी, बहीण किंवा आई होणारी व्यक्ती नाही. ती स्वतःची एक स्वतंत्र ओळख असलेली व्यक्ती आहे. तिची स्वतःची स्वप्ने असतात, काहीतरी बनण्याची इच्छा असते आणि समाजासाठी काहीतरी करण्याची क्षमता असते. म्हणूनच तिला संधी मिळणे अत्यंत आवश्यक आहे.
आजच्या काळात मुली कोणत्याही क्षेत्रात मागे नाहीत. शिक्षण, विज्ञान, क्रीडा, कला, प्रशासन, व्यवसाय, संरक्षण अशा अनेक क्षेत्रांमध्ये मुलींनी आपले नाव मोठे केले आहे. कल्पना चावला यांनी अंतराळवीर होऊन अनेक मुलींना प्रेरणा दिली. सायना नेहवाल आणि पी. व्ही. सिंधू यांनी क्रीडा क्षेत्रात भारताचे नाव उंचावले. मेरी कोम यांनी कठीण परिस्थितीतही आपल्या मेहनतीने जगभरात ओळख निर्माण केली. अशा अनेक महिलांनी हे सिद्ध केले आहे की संधी मिळाली तर मुलगी कोणतेही क्षेत्र गाठू शकते.
पण फक्त काही मुली यशस्वी झाल्या म्हणून आपले काम संपत नाही. अजूनही अनेक मुलींना शिक्षण घेता येत नाही. काही मुली आर्थिक परिस्थितीमुळे शाळा सोडतात. काहींना लहान वयातच घरकाम किंवा इतर जबाबदाऱ्या घ्याव्या लागतात. काही ठिकाणी मुलगा आणि मुलगी यांच्यात भेदभाव केला जातो. ही मानसिकता बदलणे ही केवळ सरकारची किंवा शिक्षकांची जबाबदारी नाही, तर आपल्या प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.
मुलींच्या प्रगतीसाठी सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे शिक्षण. शिक्षणामुळे मुलीला स्वतःचे निर्णय घेण्याचा आत्मविश्वास मिळतो. तिला योग्य-अयोग्य यातील फरक समजतो आणि आपल्या हक्कांची जाणीव होते. एक मुलगी शिकली तर ती फक्त स्वतःचे आयुष्य बदलत नाही, तर संपूर्ण कुटुंबाच्या विचारांमध्ये बदल घडवू शकते. म्हणूनच “मुलगी शिकली, प्रगती झाली” हे फक्त घोषवाक्य न राहता प्रत्येकाच्या जीवनात प्रत्यक्ष उतरले पाहिजे.
मुलींना सुरक्षित वातावरण मिळणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. शाळेत, घरात, रस्त्यावर किंवा समाजात मुलींना भीती न वाटता वावरता आले पाहिजे. त्यांचा आदर करणे, त्यांच्याशी समानतेने वागणे आणि त्यांचे मत ऐकणे हीच खरी प्रगती आहे.
आपण विद्यार्थी म्हणून यासाठी काय करू शकतो, असा प्रश्न आपल्या मनात येऊ शकतो. त्याचे उत्तर अगदी सोपे आहे. आपण आपल्या वर्गातील मुलगा-मुलगी असा भेद न करता सर्वांशी समानतेने वागू शकतो. मुलींची थट्टा किंवा त्यांचा अपमान करणाऱ्या गोष्टींना विरोध करू शकतो. आपल्या घरातही मुलगा आणि मुलगी दोघांनाही समान संधी मिळावी, यासाठी सकारात्मक विचार करू शकतो. छोट्या छोट्या गोष्टींमधूनच मोठा बदल घडतो.
माझ्या मते, बालिका दिन हा फक्त भाषण करण्याचा किंवा एखादा कार्यक्रम आयोजित करण्याचा दिवस नाही. हा दिवस आपल्याला स्वतःला एक प्रश्न विचारण्याची संधी देतो — “आपण खरोखरच मुलगा आणि मुलगी यांना समान मानतो का?” जर उत्तर हो असेल, तर ते आपल्या कृतीतूनही दिसले पाहिजे.
प्रत्येक मुलीला तिची स्वप्ने पाहण्याचा अधिकार आहे. तिला शिकायचे असेल तर शिकता आले पाहिजे, खेळायचे असेल तर खेळता आले पाहिजे, डॉक्टर, इंजिनिअर, शिक्षिका, पोलीस अधिकारी, वैज्ञानिक किंवा कलाकार व्हायचे असेल तर तिला त्या दिशेने जाण्याची संधी मिळाली पाहिजे.
शेवटी एवढेच म्हणेन की, मुलगी ही ओझे नसून समाजाची ताकद आहे. तिच्या हातात पुस्तक दिले, तिच्या स्वप्नांना आधार दिला आणि तिच्यावर विश्वास ठेवला, तर ती स्वतःबरोबर संपूर्ण कुटुंब आणि समाजालाही पुढे घेऊन जाऊ शकते.
चला, या बालिका दिनानिमित्त आपण एक छोटासा संकल्प करूया — आपल्या आजूबाजूच्या प्रत्येक मुलीचा आदर करू, तिला समान संधी देऊ आणि तिच्या स्वप्नांना प्रोत्साहन देऊ.
“मुलगी वाचवा, मुलगी शिकवा” हा संदेश फक्त बोलण्यात न ठेवता आपल्या कृतीत आणूया.
धन्यवाद!
जय हिंद! जय महाराष्ट्र!