Padkya Vadyache Atmvrutta Nibandh: एके दिवशी मी गावातून जात होतो. गावाच्या एका कोपऱ्यात मला एक जुना आणि पडका वाडा दिसला. त्याच्या भिंतींना तडे गेले होते, छप्पर तुटले होते आणि अंगणात सर्वत्र गवत उगवले होते. खिडक्या जुन्या झाल्या होत्या. तो वाडा पाहून मला त्याच्याबद्दल जाणून घ्यावेसे वाटले. मी त्याच्या जवळ गेलो. तेवढ्यात मला जणू कोणीतरी हळू आवाजात बोलत असल्यासारखे वाटले.
“बाळा, मला ओळखलंस का? मी हा जुना वाडा आहे. आज सगळे मला ‘पडका वाडा’ म्हणतात. पण एकेकाळी मी असाच नव्हतो. माझे दिवसही खूप सुंदर होते. आज मी तुला माझी कहाणी सांगतो.”
वाडा आपली कहाणी सांगू लागला.
“खूप वर्षांपूर्वी मी अगदी नवीन होतो. माझ्या भिंती पांढऱ्या शुभ्र होत्या. माझ्या अंगणात सुंदर तुळशीवृंदावन होते. सकाळी सूर्याची कोवळी किरणे माझ्या खिडक्यांतून घरात यायची. माझ्या घरात एक मोठे कुटुंब राहायचे. आजी-आजोबा, त्यांची मुले, सुना आणि नातवंडे असे सगळे जण माझ्यात आनंदाने राहायचे.
सकाळ झाली की आजी अंगण झाडून सुंदर रांगोळी काढायची. तुळशीला पाणी घालायची आणि माझ्या दारात फुले ठेवायची. आजोबा अंगणात बसून वर्तमानपत्र वाचायचे. मुलं शाळेत जाण्यापूर्वी माझ्या अंगणात खेळायची. त्यांचा हसण्याचा आवाज ऐकून मलाही खूप आनंद व्हायचा.
मला अजूनही दिवाळीचा एक दिवस आठवतो. त्या दिवशी माझ्या प्रत्येक कोपऱ्यात दिवे लावले होते. घरात गोडधोड पदार्थ बनले होते. मुलं नवीन कपडे घालून फटाके उडवत होती. सगळीकडे आनंदाचे वातावरण होते. त्या दिवशी एका छोट्या मुलीने माझ्या भिंतीला हात लावून मला म्हटले होते, ‘वाड्याबाबा, तू आमचा खूप चांगला मित्र आहेस.’ तिचे ते शब्द मी आजपर्यंत विसरलो नाही.
पण बाळा, वेळ नेहमी सारखा राहत नाही.
हळूहळू माझ्या घरातील माणसे शहराकडे जाऊ लागली. कोणी नोकरीसाठी गेले, तर कोणी शिक्षणासाठी. माझ्या मोठ्या घरातली गर्दी कमी होत गेली. शेवटी माझ्यात फक्त आजी आणि आजोबा राहिले.
एक दिवस आजोबा खूप आजारी पडले. आजी दिवसभर त्यांच्या जवळ बसून राहायची. काही दिवसांनी आजोबा हे जग सोडून गेले. त्या दिवसानंतर आजी खूप एकटी पडली. ती अनेकदा माझ्या अंगणात बसून जुन्या आठवणी काढत रडायची. मला तिचे दुःख पाहवत नव्हते, पण मी काहीच करू शकत नव्हतो.
काही वर्षांनी आजीही गेली आणि माझे दार कायमचे बंद झाले.
त्यानंतर माझी अवस्था हळूहळू खराब होत गेली. पावसाळ्यात माझ्या छपरातून पाणी गळू लागले. वाऱ्यामुळे माझ्या खिडक्या आपटू लागल्या. माझ्या भिंतींना तडे गेले. अंगणात गवत वाढले. जिथे पूर्वी मुलांचा हसण्याचा आवाज ऐकू यायचा, तिथे आता शांतता पसरली.
पण कधी कधी गावातील मुले माझ्या अंगणात खेळायला येतात. तेव्हा मला पुन्हा माझे जुने दिवस आठवतात. एकदा दोन मुले माझ्याजवळ आली होती. एकाने दुसऱ्याला म्हटले, ‘हा वाडा किती जुना झाला आहे!’ दुसरा म्हणाला, ‘पण इथे पूर्वी खूप लोक राहत असतील.’
त्यांचे बोलणे ऐकून मला खूप आनंद झाला. मी मनात म्हणालो, ‘हो बाळांनो, एकेकाळी माझ्या घरात खूप माणसे होती. माझे अंगण त्यांच्या हसण्याने भरून जायचे.’
आज माझ्या भिंती पडल्या आहेत, छप्पर तुटले आहे आणि मी अगदी जुना दिसतो. तरीही माझ्या मनात माझ्या जुन्या आठवणी जिवंत आहेत.
कधी कधी गावातील शिक्षक मुलांना माझ्याबद्दल सांगण्यासाठी येथे घेऊन येतात. ते मुलांना म्हणतात, ‘हा वाडा फक्त एक जुनी इमारत नाही. याने अनेक पिढ्या पाहिल्या आहेत. याच्या भिंतींमध्ये अनेक आठवणी दडलेल्या आहेत.’
मुलं माझ्या अंगणात बसून माझ्यावर निबंध लिहितात. एकदा एका मुलाने लिहिले होते, ‘पडक्या वाड्यालाही भावना असतात.’ ते वाचून मला खूप आनंद झाला. मला वाटले, माझे दुःख कोणीतरी समजून घेतले आहे.
हे पण वाचा:- Molkarin Bai chi Atmakatha Nibandh in Marathi: मोलकरिणीची आत्मकथा निबंध
बाळा, माझ्या आयुष्यातून मी एक गोष्ट शिकलो आहे. घर कितीही मोठे असले तरी त्यात प्रेम आणि माणुसकी नसेल तर त्याला घरपण राहत नाही. आणि घर कितीही छोटे असले तरी त्यात आपुलकी असेल तर ते स्वर्गासारखे वाटते.
आज मी पडका झालो आहे. पण मला माझ्या भूतकाळाचा अभिमान आहे. माझ्या अंगणात अजूनही तुळशीची आठवण आहे. माझ्या भिंतींना अजूनही मुलांच्या हसण्याचा आवाज आठवतो. माझ्या खोल्यांमध्ये अजूनही आजी-आजोबांच्या आठवणी आहेत.
कदाचित उद्या कोणी येईल आणि मला पुन्हा दुरुस्त करेल. माझ्या भिंतींना पुन्हा रंग मिळेल. माझ्या अंगणात पुन्हा तुळस लावली जाईल. कदाचित पुन्हा मुलांचा हसण्याचा आवाज माझ्या घरात घुमेल.
तोपर्यंत मी असाच उभा राहीन.
मी एक पडका वाडा आहे; पण माझे मन अजूनही उजळ आहे. माझ्या भिंती जरी तुटल्या असल्या, तरी माझ्या आठवणी अजूनही ताज्या आहेत. मी अनेक माणसांचे सुख-दुःख पाहिले आहे. म्हणूनच मला वाटते की मी फक्त एक वाडा नाही, तर एका कुटुंबाच्या आठवणी जपणारा एक जुना साक्षीदार आहे.
इतके सांगून तो वाडा शांत झाला. मी काही क्षण त्याच्याकडे पाहत राहिलो. त्याच्या तुटलेल्या भिंतींकडे पाहताना मला त्या भिंतींच्या मागे एकेकाळी हसणारे, खेळणारे आणि एकमेकांवर प्रेम करणारे कुटुंब दिसत होते.
त्या दिवसापासून मला तो वाडा कधीच फक्त ‘पडका वाडा’ वाटला नाही. मला तो आपल्या जुन्या आठवणी जपून ठेवणारा एक जिवंत मित्र वाटू लागला.