“स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध अधिकार आहे आणि तो मी मिळवणारच!” असा सिंहगर्जना करून इंग्रजी सत्तेचा पाया हादरवून सोडणारे भारतीय असंतोषाचे जनक, थोर विचारवंत आणि स्वातंत्र्यसेनानी लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांची आज पुण्यतिथी.
मित्रांनो, दरवर्षी १ ऑगस्ट हा दिवस आपण लोकमान्य टिळक यांची पुण्यतिथी म्हणून साजरा करतो. आज या निमित्ताने शाळा, महाविद्यालये आणि विविध कार्यक्रमांमध्ये उत्कृष्ट भाषण कसे करावे, हे आपण सोप्या शब्दात पाहणार आहोत.
१. लोकमान्य टिळक पुण्यतिथी सोपे व प्रभावी भाषण (माध्यमिक व उच्च माध्यमिक विद्यार्थ्यांसाठी)
अध्यक्ष महाराज, पूज्य गुरुजनवर्ग आणि येथे जमलेल्या माझ्या बालमित्रांनो…
आज १ ऑगस्ट… भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक दैदिप्यमान सूर्य अस्ताला गेला तो हाच दिवस! ‘भारतीय असंतोषाचे जनक’ म्हणून ओळखले जाणारे लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांची आज पुण्यतिथी. आज आपण त्यांच्या पावन स्मृतीस अभिवादन करण्यासाठी येथे एकत्र आलो आहोत.
लोकमान्य टिळकांचा जन्म २३ जुलै १८५६ रोजी महाराष्ट्रातील रत्नागिरी जिल्ह्यातील ‘चिखली’ या गावी झाला. त्यांचे पूर्ण नाव केसव गंगाधर टिळक असे होते. लहानपणापासूनच ते अत्यंत कुशाग्र बुद्धिमत्तेचे आणि अन्यायाविरुद्ध चिडणारे होते.
टिळकांचे स्पष्ट मत होते की, “शिक्षणाशिवाय कोणताही समाज पुढे जाऊ शकत नाही.” म्हणूनच त्यांनी आगरकरांच्या साथीने ‘डेक्कन एज्युकेशन सोसायटी’ची स्थापना केली आणि ‘न्यू इंग्लिश स्कूल’ तसेच ‘फरग्युसन कॉलेज’ सुरू केले.
लोकांमध्ये राष्ट्रपेम आणि जागृती निर्माण करण्यासाठी त्यांनी ‘केसरी’ (मराठी) आणि ‘मराठा’ (इंग्रजी) ही वृत्तपत्रे सुरू केली. आपल्या लेखणीच्या ताकदीने त्यांनी ब्रिटीश सरकारला सळो की पळो करून सोडले. इंग्रजांनी त्यांना मंडालेच्या तुरुंगात डांबले, पण तिथेही त्यांनी डगमग न Scripture लिहिता ‘गीतारहस्य’ सारखा महान ग्रंथ लिहिला.
लोकांनी एकत्र यावे, त्यांच्यात एकीची भावना निर्माण व्हावी म्हणून टिळकांनी ‘सार्वजनिक गणेशोत्सव’ आणि ‘शिवजयंती उत्सव’ सुरू केले. आज आपण जो गणेशोत्सव एवढ्या उत्साहात साजरा करतो, त्याचे श्रेय लोकमान्य टिळकांनाच जाते.
१ ऑगस्ट १९२० रोजी या महान युगपुरुषाने जगाचा निरोप घेतला. पण त्यांनी दिलेला “स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध अधिकार आहे आणि तो मी मिळवणारच” हा मंत्र आज प्रत्येक भारतीयाच्या हृदयात जिवंत आहे.
अशा या महान देशभक्ताला आणि लोकनेत्याला माझे कोटी कोटी प्रणाम!
जय हिंद! जय भारत!
२. लोकमान्य टिळक पुण्यतिथी छोटे भाषण (लहान मुलांसाठी)
आदरणीय व्यासपीठ आणि माझ्या मित्रांनो,
सर्वांना सप्रेम नमस्कार. आज १ ऑगस्ट, लोकमान्य टिळक यांची पुण्यतिथी.
लोकमान्य टिळक हे आपल्या देशाचे खूप मोठे स्वातंत्र्यसेनानी होते. त्यांनी देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देण्यासाठी आपले संपूर्ण आयुष्य पणाला लावले.
लोकांनी एकत्र यावे म्हणून त्यांनी गणेशोत्सव आणि शिवजयंती उत्सव सुरू केले. त्यांनी “स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध अधिकार आहे आणि तो मी मिळवणारच!” अशी जोरदार घोषणा दिली होती.
अशा आपल्या लाडक्या लोकमान्य टिळकांना माझे मानाचे प्रणाम.
धन्यवाद!
भाषणाची सुरुवात आणि शेवट करताना काय काळजी घ्यावी?
जर तुम्ही हे भाषण मंचावर सादर करणार असाल, तर खालील गोष्टी लक्षात ठेवा:
- सुरुवातीचा प्रभाव: भाषणाची सुरुवात नेहमी टिळकांच्या प्रसिद्ध वाक्याने किंवा एखाद्या चांगल्या कवितेने करावी.
- आवाज आणि हावभाव: बोलताना आवाजात स्पष्टता आणि उत्साह असावा.
- थेट संवाद: श्रोत्यांच्या डोळ्यात पाहून बोला, जेणेकरून तुमचे भाषण थेट लोकांच्या हृदयापर्यंत पोहोचेल.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
प्र. लोकमान्य टिळक यांची पुण्यतिथी कधी असते?
उत्तर: लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांची पुण्यतिथी दरवर्षी १ ऑगस्ट रोजी साजरी केली जाते.
प्र. लोकमान्य टिळकांनी कोणती वृत्तपत्रे सुरू केली?
उत्तर: लोकमान्य टिळकांनी ‘केसरी’ (मराठी भाषा) आणि ‘मराठा’ (इंग्रजी भाषा) ही दोन वृत्तपत्रे सुरू केली.
प्र. टिळकांनी मंडालेच्या तुरुंगात कोणता ग्रंथ लिहिला?
उत्तर: मंडालेच्या तुरुंगात असताना लोकमान्य टिळकांनी ‘गीतारहस्य’ हा प्रसिद्ध ग्रंथ लिहिला.